Geçtiğimiz yıl düzenlenen Bienal ve “Uykusuz Gece” kapsamında Beyoğlu’nun kent planını Tophane’deki binalar üzerinde pembe neon ışıklarıyla yerleştiren plastik sanatçı Bertrand Ivanoff, yine ışık diliyle, bakış sorusu etrafında iki mekan üzerinde çalışıyor. Özgür veya denetlenen bakış, bizim bakışımız ve bize yönelen bakış. Veya, başka bir deyişle, kent alanlarının, konumları doğrultusunda, çağdaş toplumun hemşerileriyle olan ilişkisini nasıl temsil ettiği sorusu.
Ziyaretçiler, öğrenciler, sergiler ve gösteriler için bir ağırlama ve karşılıklı değişim yeri olarak tanımlanan İstanbul Fransız Kültür Merkezi bahçesinde, paslanmaz çelikten neon ışıklı 4m x 2.5m büyüklüğünde çerçeveler dengesiz bir biçimde binanın duvarlarına yerleştirildi.
Çerçeve, görsel sanatta, bakışı odaklayan kenardır, sınırdır. İç alanla (gösterilen şey, eser) dış alan (eseri barındıran yer) arasındaki geçişi belirler.
Ivanoff tarafından tasarlanan görünür bir içeriği olmayan ışık çerçeveleri, bulundukları mekan üzerinde yeniden düşünmemiz için etrafa bakmamızı sağlıyor. Bu çerçeveler, bize, düşünülenin aksine, sokak gibi halka açık bir alanın girişini denetlediğini ve seyircinin bakışının görüp, kaydedebileceğinden daha fazla bizi gözetlediğini gösteriyor. Gerçek anlamda, bizler, biçimler tarafından çerçeveleniyoruz.
Boğaz’a doğru birkaç sokak aşağıda, Tophane semtinde ise, terkedilmiş bir bina, çökmüş dış cephesinin arkasından bizim “röntgenciliğimizi” (voyeurisme) arayan ve uzun zaman önce yok olmuş hayatları hatırlatan döküntü duvarlarını açığa vuruyor. Bakışımız, normalde, sadece, misafirperverliğin bir evin mahremiyetinden ortaya çıkarmak istediği kadarını görür. Zamanın yıkımları, içerisini dışarıdan ayıran görsel ve sembolik engelleri birbirine karıştırmıştır. Mekan hâlâ özel mülktür ama mahremiyeti kaybolmuştur, binanın içi herkes tarafından keşfedilebilir olmuştur.
Bertrand Ivanoff’un geçici ışık enstalasyonunun yer aldığı bina, ona dönük bakışın değişmesiyle, kendisine halka açık bir konum veren yeni bir kimlik kazanır.
Payandalar gibi yerleştirilen ışık çizgileri mekanın içerisinde bir yerden diğerine birbirleriye kesişmektedir. Terkedişin bir boşluk yarattığı yerde dolaşımı sağlayarak yan binalarla da bağlar dokumaktadır.
Binanın yapı kafesi böylece izleyici için olduğu kadar kentsel dokularda da bir geçiş işleviyle donanmaktadır ve özel mülk olmakla birlikte zaten açık bir yer haline gelen mekan bir karşılıklı değişim yerine dönüşmektedir.
Işık çizgileri mekana farklı bir giriş sağlayarak ona yeniden hayat vermektedir. Bu ışık çizgileri bize çağdaş megapollerin evriminden bahsetmek üzere de orada bulunmuş olabilirlerdi. Hem hafif hem dayanıklı olan çizgiler, emlak spekülasyonunun yerel ekonomi kadar kentsel manzarayı da dönüştürdüğü bir semtte, şimdiki zamanın gücü ve kırılganlığını simgelemektedir.
Halka açık ve özel mekan, serbest giriş ile denetleme arasında yer alan Ivanoff’un çalışması her anlamıyla “bize bakan” bir tavır almadır. Bu enstalasyon, bir sanat eserinin zaten tanımı gereği ve başka türlüsünün de mümkün olmadığı gibi, bir eylem aracılığıyla, görmek, göstermek, bakmak ve sonuç olarak yapmak özgürlüğünün nerede bulunduğu sorusunu sormaktadır. Bunu izleyen soru ise görünülürlüğün ve eylemin sonuçlarıdır.
Haziran ayı sonuna kadar sürecek olan enstalasyonların ilki, İstanbul Fransız Kültür Merkezi’nde 23 Haziran itibariyle görülebilir. Diğer yerleştirme ise daha sonra tamamlanacaktır.
Bertrand IVANOFF başlıca olarak kentsel alan ve mimari üzerine çalışmaktadır. Brüksel’de Kraliyet Güzel Sanatlar Akademisi’nde öğretim görevlisi olarak çalışmıştır. Çeşitli sanat okullarında danışmanlık yapan sanatçı bu sayede, gezgin bir hayat sürerek New York, Dublin, Brüksel, Marsilya, İstanbul gibi farklı kentlerde projeler gerçekleştirmiştir.
